2023/4 Angst

De aflevering van Communio die u deze zomer ontvangt, is in zijn geheel gewijd aan het thema van de ‘godsdienstvrijheid’. Niet dat alle artikelen dit expliciet als onderwerp hebben, maar wel zal blijken op hoeveel terreinen het uitwerkt of in een samenleving mensen al dan niet de mogelijkheid hebben om hun geloof en hun ‘gelovig zijn’ vrij te kiezen. Godsdienstvrijheid heeft immers veel meer om het lijf, dan louter het aanhangen van een bepaalde religie.

In een bijdrage van Ton Meijers worden we vertrouwd gemaakt met de visie van het Tweede Vaticaanse Concilie op godsdienstvrijheid. Het beroemde document ‘Dignitatis humanae’, over dit onderwerp, verdient zorgvuldige aandacht. Met een blik op de geschiedenis neemt Marcel Gielis ons mee naar de scheiding tussen Kerk en Staat. Dit gegeven wordt vaak benoemd, maar wordt niet altijd goed begrepen, zo blijkt. Dat het fenomeen van de godsdienstvrijheid al oude papieren heeft, wordt ons uitgelegd door David Voprada, in zijn bijdrage over de visie van Tertullianus over godsdienstvrijheid.

Het staat buiten kijf dat het belang van godsdienstvrijheid in onze dagen minstens net zo groot is. In de actualiteit raakt dat onderwerp erg aan de vrijheid van geweten, zoals we in verschillende onderwerpen terugzien. Johan Van der Vloet gaat in op deze actualiteit met zijn bijdrage over de ‘woke’- en ‘cancel’- cultuur. Maar niet alleen breed-maatschappelijk speelt de vrijheid een rol.

Heel specifiek is het ook voor het onderwijs een belangrijk thema, omdat het namelijk bepaalt hoe mensen de godsdienst en de waarden van het leven aan hun kinderen willen doorgeven. Vanuit zijn eigen ervaring laat Laurens Peeters zien wat het betekent om vanuit een katholieke identiteit een eigen school op te richten. Daarnaast kijkt Peter McGregor juist met een kritische blik naar een poging om de katholieke traditie in het onderwijs juist een minder sterke identiteit te geven.

Tenslotte gaat Anton ten Klooster in een bijdrage in op het fenomeen van de genderdysforie in relatie tot het spreken van de Kerk daarover, dat ook in het licht van de gewetens- en godsdienstvrijheid een grote gevoeligheid met zich meebrengt.

Wanneer we spreken over het geheugen, dan roept dat als vanzelf heel verschillende zaken op. Omdat ons opeens iets te binnenschiet, of juist omdat we ons realiseren dat we ons zaken niet zo goed herinneren. Het is een heel menselijk fenomeen, dat tegelijkertijd iets heel ongrijpbaars heeft. In de praktijk beseffen we dat pas, wanneer het geheugen zijn werk niet meer zo goed lijkt te doen.

De ervaringen van Tim van Iersel als geestelijk verzorger laten dit goed zien. Hij is gespecialiseerd in geestelijke verzorging voor demente mensen. Naast deze heel praktische ervaring, kan men ook op filosofische wijze zinvol over het geheugen spreken. Allereerst zal Peter Demasure dit doen, die ingaat op de Augustinus’ kijk op het geheugen. In zijn Belijdenissen besteedt Augustinus aandacht aan dit fenomeen. Met een sprong in de tijd, is het Rudi te Velde die het geheugen becommentarieert zoals Thomas van Aquino dat beschrijft.

Daarnaast biedt dit nummer ook ruimte voor een aantal artikelen buiten thema. Met het oog op diens vijfhonderdjarige jubileum, heeft Paul Hamans een lezenswaardige biografie over paus Adrianus VI geschreven.

Met het oog op het gelovig zijn in onze tijd, zijn er ook twee artikelen opgenomen van respectievelijk Lars Peetam, over de homilie, en Marc Timmermans, over de belangrijke rol ook van de vrouw in de Kerk.

We besluiten dit nummer met een aantal belangrijke overwegingen van René Stockman, over de wijze waarop christenen ook in deze tijd aan het maatschappelijk debat kunnen deelnemen, juist ook als over moeilijke onderwerpen gaat.

Namens de redactie,

Dr. Lambert Hendriks

Hoofdredacteur

Tijdens de voorbereidingen van dit eerste nummer van onze nieuwe jaargang, kwam emeritus-paus Benedictus XVI te overlijden. Hij stierf op een gezegende leeftijd, zoals men dat zegt, maar desalniettemin maakte zijn sterven een grote indruk: op de wereldkerk, waaraan hij zo toegewijd leiding had gegeven, maar ook op ons tijdschrift, waarvan hij als Joseph Ratzinger één van de stichters was. In dit nummer besteden we vanzelfsprekend aandacht aan zijn overlijden met een eerbetoon van Peter Henrici SJ.
Het eerste artikel dat gewijd is aan het thema van dit nummer, de heilige Geest, is van de hand van Piet Hein Hupsch. Hij beschrijft de vroege overwegingen van de kerkvaders over de goddelijkheid van de heilige Geest. Vervolgens neemt Hein Blommestijn ons mee in een meer spiritueel artikel, waarbij hij ingaat op de beschrijvingen van Johannes van het Kruis en Jean de Saint-Samson.
In onze reis door de geschiedenis neemt Jeroen Smith ons mee naar de ervaringen van zuster Elena Guerra, die over het belang van de heilige Geest schreef aan paus Leo XIII. Het is Ruud Gouw, die de plaats van de heilige Geest toelicht in het Lucas-evangelie. Zijn Bijbelse overwegingen zullen zeker van dienst zijn om de meer toegepaste kant van de heilige Geest beter te begrijpen. Dit zien we allereerst terug in het artikel van Mirjam Spruit en van Tim Schilling, die schrijven over de plaats van de Geest in de missionaire parochie. Het is, tenslotte, Eugène Dassen die ons laat zien op welke wijze de heilige Geest een gids kan zijn in ons leven.
Op deze manier besluiten we het drieluik van drie jaargangen waarin we ieder jaar een persoon van de Drie-eenheid hebben belicht. Door het extra artikel voor Benedictus XVI hebben we in de opmaak soms wat concessies moeten doen. Nochtans hopen we u weer een mooie uitgave aan te kunnen bieden.
Namens de redactie,
Dr. Lambert Hendriks
Hoofdredacteur