2019/4 Maak alle volkeren tot mijn leerlingen

Voor u ligt nummer 2019-3, dat de vorm heeft aangenomen van een congresbundel. Het bevat het grootste deel van de voordrachten die zijn gegeven op een internationaal symposium over de Theologie van het lichaam van paus Johannes Paulus II, dat van 28 tot en met 30 juni van dit jaar werd gehouden in het abdijcomplex Rolduc in Kerkrade. Dit symposium is het vijfde in een rij van internationale symposia, die in verschillende landen zijn gehouden met het doel de inzichten van Johannes Paulus II over huwelijk en seksualiteit verder te doordenken en meer toegankelijk te maken. Dit symposium vond plaats een kleine veertig jaar nadat deze grote en heilige paus tijdens de woensdagaudiënties met zijn catecheses begon over wat later zijn theologie van het lichaam is gaan heten.

Tevens liggen er vijftig jaren tussen dit symposium en het verschijnen van de encycliek Humanae vitae van paus Paulus VI op 25 juli 1968. Deze encycliek vormt, samen met het hoofdstuk “De bevordering van de waardigheid van huwelijk en gezin” in het conciliedocument Gaudium et spes en de postsynodale apostolische exhortatie Familiaris consortio, de antropologische en theologische basis voor het denken over huwelijk en seksualiteit vanuit een katholiek perspectief in de postconciliaire tijd. De theologie van het lichaam van paus Johannes Paulus II vormt als het ware de filosofische en theologische context om de boodschap van de encycliek Humanae vitae, die zo veel weerstand heeft opgeroepen, te verstaan. Het jubileum van Humanae vitae heeft het thema van dit vijfde symposium bepaald: ‘Verdediging en bevordering van de menselijke waardigheid in een seculier tijdperk’. Om de sprekers de gelegenheid te geven hun voordracht om te werken tot een publicabel artikel en om de vertalers tijd te geven van deze artikelen, die voor het merendeel in het Engels werden aangeleverd, een Nederlandse versie te maken, verschijnt dit nummer later dan u gewend bent.

Ter introductie licht Janet Smith de typisch personalistische benadering van de ethiek van paus Johannes Paulus II toe. Kardinaal Eijk beschouwt het denken over euthanasie en de ervaringen in Nederland vanuit de principes van de theologie van het lichaam. Maria Fedoryka levert een bijdrage aan de actuele discussie over gender door te verwijzen naar de filosofische en theologische overwegingen van Johannes Paulus II over het huwelijk als een wederzijdse zelfgave tussen man en vrouw. De dominicaan Kevin O’Reilly biedt een verheldering van de theologie van het lichaam met behulp van de inzichten van zijn ordegenoot Thomas van Aquino, met name wat betreft de psychologische effecten van de onkuisheid. In het licht van de antropologie van de theologie van het lichaam analyseert Anthony Towey het gangbare westerse mensbeeld en roept op tot een nieuwe manier van kijken. Mgr. Everard de Jong geeft tenslotte een uitvoerige beschouwing over de heiligheid van de seksualiteit.

Door de artikelen die zijn voortgevloeid uit het vijfde symposium over de theologie van het lichaam nu ook in het Nederlands beschikbaar te stellen, is te hopen dat dit zo relevante deel van de geestelijke erfenis van paus Johannes Paulus II ook in ons taalgebied meer bekendheid krijgt, het oriëntatie kan bieden aan iedereen die zich kritisch wil verhouden tegenover het dominante mensbeeld in ons seculiere tijdperk en vooral dat het de schoonheid van het oorspronkelijke wezen van huwelijk en seksualiteit laat oplichten.

B. Hartmann

‘Grenzen’ is het thema dat in de internationale redactie van Communio is vastgesteld voor de tweede editie van dit jaar. Omdat de uitvoering van de aanvankelijke opzet van de Nederlandstalige versie op moeilijkheden stuitte, ziet dit nummer met vertraging het licht.

Verschillende maatschappelijke aspecten van ‘grenzen’ kwamen al eerder aan de orde. Zo was nummer 2017/3-4 gewijd aan de problematiek van de christelijke vluchtelingen in Europa, behandelde nummer 2017/6 het thema ‘Grenzen aan de vrijheid? Hoe ver kan de overheid gaan?’ en besprak nummer 2018/2 de uitdagingen van de wereldvrede.

In dit nummer is het thema ‘Grenzen’ een leidraad in de bijdragen die heel verschillende onderwerpen aanroeren. Overgenomen uit de Duitse uitgave is het artikel van C. Nebgen, waarin hij onderzoekt in welke mate missionarissen die in de 16e en 17e eeuw de missiegebieden van het Verre-Oosten en de Nieuwe Wereld betraden, erin zijn geslaagd de culturele en mentale grenzen te overschrijden. Kardinaal Eijk bespreekt de ontwikkeling van de gendertheorie en beoordeelt deze in het licht van de christelijke mensvisie. Ph. Weijers geeft een beschouwing over de katholieke sociale leer en ziet deze als een middenweg tussen aan de ene kant het utilitarisme en aan de andere kant het socialisme. Over de grens tussen klooster en wereld, hun relatie tot elkaar en de mogelijkheden van het vinden en beleven van een band met God in beide werelden schrijft T. Schilling. In dit nummer is verder opgenomen een voordracht van

R. Cessario over de onvervangbare betekenis van de katholieke priester, waarin hij een interessante analyse geeft van de cultuur en de mentaliteit van de westerse wereld in de afgelopen decennia. In het kader van datzelfde culturele klimaat geeft paus emeritus Benedictus XVI enige reflecties over de achtergronden en de omgang met betrekking tot het grensoverschrijdend gedrag van vertegenwoordigers van de Kerk.

Het is passend op deze plaats Mgr. dr. Ben Janssens te gedenken, priester van het Bisdom Roermond en lange tijd actief en drijvend lid van de redactie van Communio. Hij verbond zijn docentschap theologie aan meerdere instituten met pastorale verantwoordelijkheden. Tot enige jaren terug publiceerde hij met regelmaat in Communio. Op 2 augustus van dit jaar werd hij uit dit leven geroepen. Moge hij over de grenzen van de dood heen zijn opgenomen in de gemeenschap met de Drie-ene God, die hij zijn leven lang heeft gediend en verkondigd.

B. Hartmann