2016/3-4 Laudato Si'

Jaargang 41, nummer 2 - Uw Naam, Uw Rijk, Uw Wil

Met dit tweede nummer van 2016 wil het tijdschrift Communio de serie over het Onzevader verderzetten. Na een reeks over de wezenlijke kenmerken van de Kerk, die vorig jaar is afgelopen, heeft de internationale redactie van ons tijdschrift een nieuw thema voor een meerjarige serie voorgesteld: ieder jaar zou een aflevering in het teken staan van een bede uit het Onzevader. Vorig jaar werd de serie ingezet met de opening van het Gebed des Heren dat Jezus zelf aan zijn leerlingen leerde (Mt. 6, 9 par.) Inderdaad, dat mensen God met Vader mogen aanspreken is uniek.

Nergens in de oudheid, noch bij de Egyptenaren, noch bij de Grieken of de Romeinen wordt God vader genoemd. Ook niet bij de heidenvolken. God is daar veeleer een anonieme macht en zeker geen goede vader, die men van nabij mag aanroepen en om hulp smeken. Dit jaar zijn de volgende bede aan de beurt: “ Geheiligd zij uw Naam, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde als in de hemel”. Afgekort: Uw Naam, Uw Rijk, Uw Wil.

In een eerste artikel behandelt Marc Steen, rector van het interdiocesane Johannes XXIII-seminarie te Leuven en hoogleraar aan de theologische faculteit, de Bijbelse achtergrond van deze drie beden. Verlangen naar meer speelruimte voor God: zo omschrijft hij de drie beden. Het Onzevader is het gebed van de christen en de “korte samenvatting” van heel het Evangelie. De opbouw ervan is helder: na de aanspreektitel vinden we twee gedeelten. Op de eerste plaats komen drie uw-beden, waarover deze bijdrage handelt. Het zijn beden die op God zelf gericht zijn: dat Hij Zichzelf zou tonen zoals Hij is en zoals zijn naam het zegt, dat Hij zijn Rijk van Liefde zou doorzetten en dat Hij zijn wil, zijn heilsplan zou realiseren. De focus ligt hier dus op God zelf.

De tweede bijdrage is van Régis de la Haye, docent kerkgeschiedenis en patrologie aan het grootseminarie Rolduc te Kerkrade. Hij stelt de vraag naar het “hoe vertalen van het Onzevader?”, een zoektocht naar een juiste vertaling. Hij probeert de exacte betekenis van de Griekse woorden in de grondtekst te achterhalen, en ook de Hebreeuwse achtergrond erbij te betrekken. Enkele Kerkvaders hebben zich daar reeds intensief meer beziggehouden. Het artikel is het vervolg op een eerste bijdrage vorig jaar in ons tijdschrift.

Van zijn kant gaat Christophe Monsieur, norbertijn van Averbode, in op de achtergronden bij het feest van Christus Koning. De liturgische inbedding van Christus’ koningschap is namelijk geen recente uitvinding, maar zit als het ware van oudsher verankerd in de liturgie. In Oost en West tonen iconen, fresco’s en mozaïeken vaak de tronende Christus als heerser, als Pantocrator. Niet alleen in de kunst, maar ook in de liturgische gezangen wordt deze koninklijke gedachte verkondigd, en wel op verschillende momenten van het liturgische jaar. De Advent herhaalt voortdurend dat we wachten op de komst van de Koning, de vorst van

vrede die in de kerstnacht geboren wordt. Twee O-antifonen zingen: “O, Koning der volkeren” en “O, Emmanuel, onze Wetgever en Koning”.

Vanuit het kerkelijk recht zet Ton Meijers, universitair hoofddocent aan de School of Catholic Theology in Utrecht, de reflectie voort over “Uw wil geschiede” en trekt ze door naar de religieuze gehoorzaamheid. Zijn besluit: “Zowel religieuzen als hun oversten hebben zich radicaal gebonden om Gods wil te onderscheiden en te volgen... Het gaat erom dat de religieuzen inclusief hun oversten instemmend en daarmee vrij Gods wil aanvaarden in navolging van Christus die vrij en liefdevol gehoorzamend zijn kruis opnam tot heil van de mens”.

Michel Remery is priester van het bisdom Rotterdam en werkt momenteel als vice-secretaris-generaal van de Raad van Europese Bisschoppenconferenties. Hij behandelt een actueel thema : Charitas of eigen volk eerst: wordt Europa volwassen... of gaat het continent te gronde? Hij besluit: “Niet voor niets sprak paus Franciscus vorig jaar tijdens zijn bezoek aan Straatsburg tot zowel het Europees parlement van de 28 EU-landen en tot de Raad van Europa met 47 lidstaten. In beide instellingen werd zijn zuiver christelijke boodschap met luid applaus ontvangen door de vertegenwoordigers van zeer uiteenlopende fracties. Dat alleen al laat zien dat de christelijke boodschap ten diepste herkenbaar is voor iedere mens, ongeacht zijn overige opvattingen”.

Mgr. Peter Henrici, lid van de Duitse redactie van Communio was tot zijn emeritaat hoogleraar filosofie aan de Gregoriaanse universiteit te Rome en vervolgens hulpbisschop van Chur in Zwitserland. Zijn overweging handelt over de tijd. De blik op Jezus kan volgens hem twee paradoxen verhelderen. De paradox dat het “nu”, en alleen het “nu”, het ogenblik is van een mogelijke en mogelijkerwijze nagelaten ontmoeting met Jezus Christus, de in de tijd gekomen God. De andere paradox betreft het begin van de tijd: ik bevind mij altijd al in het midden van de tijd.

Fred van Iersel, docent sociale leer aan het Internationaal Instituut Triest te Gent, behandelt de vraag hoe barmhartig wij moeten zijn voorvluchtelingen? Hij poneert dat de gebruikelijke tegenstelling tussen gerechtigheid en barmhartigheid onjuist is. Zonder gerechtigheid slaat het surplus barmhartigheid een samenleving uit het lood en zonder barmhartigheid kan de rechtstaat ontsporen en nodeloos verharden en verstarren

Tenslotte presenteren wij nog een artikel van Mgr. Jan Hendriks, hulpbisschop van Haarlem-Amsterdam over “Ecclesia ad extra”. Het is een herwerkte lezing gehouden op de “Dies natalis”, 8 december 2015, in Rolduc. Aanleiding was de vijftigste verjaardag van het verschijnen van de Concilieconstitutie Gaudium et spes. Met de nauwkeurigheid van een kerkjurist gaat hij de ontstaansgeschiedenis na van dit document, waarover kardinaal L.J. Suenens zei: wij hebben een document dat de Kerk naar binnen beschrijft, Lumen gentium, en een ander dat de Kerk naar buiten beschrijft, Gaudium et spes.

Wij wensen u veel leesgenot.

Namens de redactie,

Mgr. dr. Stefaan Van Calster

Jaargang 41, nummer 1 - Barmhartig als de Vader

Editoriaal:

Voor u ligt het eerste nummer van een nieuwe jaargang van Communio, het Internationaal Katholiek Tijdschrift, dat door Prof. J. Ratzinger (paus Benedictus) destijds werd gesticht samen met H.-U. von Balthasar.
Het was de tijd na het Tweede Vaticaans Concilie, nu meer dan vijftig jaar geleden. Ook ons tijdschrift, de Nederlandstalige versie begint reeds zijn 41ste jaargang. Het tijdschrift verschijnt in veertien edities.
Met dit nummer begint de Nederlandstalige editie niet alleen een nieuwe jaargang maar zelfs een nieuw tijdperk. De hoofdredacteur voor Nederland, Dr. Lambert Hendriks, werd benoemd tot rector van het Grootseminarie Rolduc en heeft daarom zijn opdracht teruggegeven. In naam van de redactie en de beheerraad mag ik hem danken voor de jaren dat hij met zorg, liefde en toewijding zijn taak als hoofdredacteur heeft vervuld. Wij wensen hem veel vreugde in zijn nieuwe verantwoordelijkheid voor de priesteropleiding en bidden om Gods zegen bij zijn werk.
Als nieuwe hoofdredacteur voor Nederland mag ik u Dr. Filip De Rycke (1977) voorstellen. Hij studeerde aan het Sint-Janscentrum en is in 2001 priester gewijd voor het bisdom van ’s-Hertogenbosch. In 2006 werd hij conrector van het Sint-Janscentrum. Sinds 2009 is hij rector van deze diocesane priester- en diakenopleiding. Hij promoveerde in de theologie in Duitsland bij Prof. Dr. Thomas Soeding op een proefschrift met als titel: “Gespiegeltes Licht. Die Theologie der Herrlichkeit Gottes in den paulinischen Apologien”. Sinds 2010 is hij lid van de beheerraad van Communio. Hij is tevens oprichter (2012) en directeur van de katholieke uitgeverij Betsaida. In die hoedanigheid heeft hij veel contacten
met auteurs, vertalers, medewerkers en belangstellenden in de uitgeverswereld.
Wij wensen de nieuwe hoofdredacteur veel zegen over zijn werk voor Communio.

Het huidige nummer is de neerslag van een studiedag die gehouden werd naar aanleiding van het Heilig Jaar van de Barmhartigheid. Zo is het tevens een goede inleiding op dit Heilig Jaar dat door paus Franciscus werd afgekondigd en nog loopt tot het feest van Christus Koning, 20 november 2016.
De paus zei erover: “Ik heb de datum 8 december 2015 gekozen (begin van het Heilig Jaar) omdat die vol van betekenis is voor de recente geschiedenis van de Kerk. Ik zal namelijk de Heilige Deur openen op de vijftigste verjaardag van de afsluiting van het Tweede Vaticaans Oecumenisch Concilie. De Kerk behoort die gebeurtenis levend te houden. Voor haar begon een nieuw traject in de geschiedenis.” In zijn presentatie van het jaar van de Barmhartigheid vervolgt de paus: ”De draagbalk die het leven van de Kerk schraagt, is de barmhartigheid. Alles in haar pastoraal handelen zou moeten zijn omgeven door de tederheid waarmee zij zich richt tot de gelovigen: niets van haar verkondiging en haar getuigenis naar
de wereld toe mag zonder barmhartigheid zijn. De geloofwaardigheid van de Kerk gaat langs de weg van de barmhartige en medelijdende liefde”.
De paus zei nog: “Barmhartig zoals de Vader is dus het “moto” van het Heilig Jaar. In de barmhartigheid hebben wij het bewijs van hoe God liefheeft. Hij geeft Zichzelf geheel, voor altijd, om niet, zonder iets daarvoor terug te vragen”.
De studiedag werd mede ingericht door de verschillende priesteropleidingen in Nederland en de faculteit voor katholieke theologie te Utrecht.
In dit nummer bieden wij een artikel van B. Koet, Barmhartigheid in veelvoud. Hij doorloopt de hele geschiedenis en zoekt naar de betekenis ervan. Hij besluit: “Barmhartigheid blijkt er in verschillende Bijbelse vormen te bestaan. De meest goddelijke vorm is dat je er fysiek pijn in de buik van krijgt. Het is vooral, maar niet uitsluitend, Jezus die aan die vorm van medemenselijkheid gestalte kan geven. Op de meeste verschillende manieren kunnen wij mensen barmhartigheid gestalte geven.
B. Janssens handelt over De grenzeloze barmhartigheid Gods in het Laatste Oordeel. Volgens de auteur is barmhartigheid een kernwoord binnen het Evangelie van Gods genade en kan daarom op elk terrein van de theologie meespreken. In dit artikel richt de auteur zijn aandacht op de eschatologie in concreto de theologie van het laatste oordeel.
Met een leuke anekdote begint G. Van Dartel zijn artikel over Het Heilig jaar van barmhartigheid en de herdenking van de Reformatie. Hij zegt: “Toen Maarten Luther in 1504 in het Augustijner klooster in Erfurt wilde intreden heeft de prior hem in de kapittelzaal waarschijnlijk de volgende vraag gesteld: “Wat zoek je hier?”. En het antwoord dat hem de toegang tot het klooster verschafte luidde: “De genadige God en zijn barmhartigheid”. Vervolgens deed hij afstand van zijn wereldse kleding in ruil voor het kloosterhabijt. Daarop bad de prior: “Heer, red uw dienaar en schenk hem uw barmhartigheid… zegen uw dienaar, die wij in uw naam het geestelijk kleed gegeven hebben zodat hij het eeuwige leven verdient te bereiken door Christus onze Heer”. En het laatste wat de novice van de prior hoorde voordat hij aan de novicemeester werd overgedragen waren de waarschuwende woorden: “Niet degene die begint, maar degene die tot het einde toe volhoudt, zal zalig worden”.
Ten slotte bespreekt M. Wagemaker de “Brief van Paus Franciscus aan Eugenio Scalfari als handleiding tot dialoog met een sceptisch seculiere wereld”. Scalfari is niet de eerste de beste in Italië. Hij is oud-parlementslid, oprichter van het dagblad Reppublica, redacteur van het weekblad L’Espresso, publicist en drager van hoge onderscheidingen. De brief van Franciscus leest als een handleiding voor wie in dialoog wil treden met sympathieke maar sceptische seculiere denkers. In de brief klinkt volgens de auteur de encycliek Lumen fidei door. Geloof werkt als een nieuw inzicht. Geloof kijkt met de ogen van de liefde.
Verder is er een artikel buiten reeks van J. Moons onder de titel, Aantrekkelijk en inspirerend preken. Hoe doe je dat? Bespreking van Evangelium gaudium en het Homiletisch Directorium en de praktische wenken daarbij.” Beide documenten worden door de auteur kort gepresenteerd.
Ten slotte is er nog een artikel, ook buiten reeks, van de patroloog M. Schrama o.s.a. Hij behandelt de verhouding van “ Utopia en utopie” . Schrama stelt zich de vraag: ook al komt het woord utopia bij Augustinus niet voor, toch heeft hij in de Stad Gods nagedacht over de stad van de mens. Volgens Augustinus wordt de stad van de mens pas stad van God, wanneer daar de liefde tot God en de naaste heerst. In Augustinus’ stad van God wordt de orde niet met fysieke dwang opgelegd. Orde is er geen gevolg van dwang maar vrucht van vrijheid. De ware vrijheid heeft als basis de liefde. Vrijheid is dan: door de liefde tot gehoorzaamheid komen.
Wij wensen u veel leesgenot.