Communio 5 2018

2018/5 Méér dan brood alleen. Dimensie van maaltijd en voedsel

Categorie: Tag:

Beschrijving

Het kan misschien verwondering wekken dat een alledaags en gewoon gebeuren als het tot zich nemen van voedsel, dat een primaire noodzaak is voor het in stand blijven van levende wezens, daarnaast nog een grote verscheidenheid aan dimensies heeft.

Anders dan godsdiensten zoals het jodendom en de islam, die religieus gefundeerde voedselvoorschriften kennen, is in het christendom alle voedsel rein verklaard. Toch verliep de aanvaarding van de reinheid van alle voedsel niet zonder moeilijkheden. De Handelingen van de Apostelen en de brieven van Sint-Paulus getuigen van de strijd hieromtrent in de jonge Kerk. Ook wordt volgens de katholieke leer het kruisoffer van Jezus tegenwoordig gesteld tijdens een maaltijd: de Eucharistie, die tevens ons geestelijke voedsel vormt op de aardse pelgrimstocht naar het eeuwige leven.

Naast deze theologische aspecten van het fenomeen voedsel kunnen ook verschillende antropologische en sociale dimensies aangeduid worden. Zo is het een opmerkelijk gegeven dat in onze huidige westerse culturen de gemeenschappelijke maaltijd steeds meer in de verdrukking komt. Dit verschijnsel lijkt verband te houden met de teruggang van het klassieke gezinsleven onder invloed van maatschappelijke fenomenen zoals de grote arbeidsdruk op relaties met tweeverdieners en de voorrang die gegeven wordt aan individuele voorkeuren op ervaringen die gemeenschappelijk beleefd worden. Tegelijkertijd worden er echter geen boeken zozeer verkocht als kookboeken en kennen kookprogramma’s een ongekend succes.

Tegen die achtergrond zou men zich kunnen afvragen of het eerder genoemde perspectief van de theologische dimensies van voedsel niet omgedraaid zou kunnen worden, zodat men zou kunnen spreken van een culturele verheerlijking die voedsel (en, bij uitbreiding, door sport- en gezondheidscultus, de lichamelijkheid in het algemeen) tot een soort alternatieve religie maakt.

De artikelen in dit nummer gaan nader in op specifieke aspecten van de genoemde thematiek. Ignace Verhack geeft een reactie op de beschouwingen van de orthodoxe priester Alexander Schmemann over de sacramentele betekenis van voedsel. Een thema dat daarbij aan bod komt, is onder andere het verschil tussen een geseculariseerde en een liturgisch sacramentele beleving van de aardse werkelijkheid. In zijn bijdrage geeft

Archibald van Wieringen zijn visie op verschillende aspecten van de motieven maaltijd en eten in de heilige Schrift. De hoofdzonde die betrekking heeft op het tot zich nemen van voedsel, is de gulzigheid. Hieraan is de bijdrage van Jörgen Vijgen gewijd. Het artikel van Régis de la Haye is van een grotere omvang. De auteur gaat nader in op de complexe problematiek van de datering van Jezus’ Laatste Avondmaal en kruisdood volgens het Nieuwe Testament. Op de Kerkvaders gaat het beeld terug van de twee tafels die tijdens de liturgie opgesteld staan: naast de tafel van het Brood des Heren is er ook de tafel van het Woord van God. Tegen die achtergrond is in dit nummer de bijdrage opgenomen van Lars Peetam, die de verkondiging van het Woord van God in liturgische context uiteenzet aan de hand van de praktijk van de heilige bisschop Carolus Borromeus.

Met dit nummer eindigt mijn mandaat als hoofdredacteur van ons tijdschrift. In de enigszins tumultueuze periode rond het plotse overlijden van Mgr. Van Calster (tijdens de redactievergadering van Communio in Polen) heb ik deze taak aanvaard, omdat een aantal projecten acuut geregeld dienden te worden, onder andere het ontvangen van de internationale redactievergadering in Nederland. Nu deze taken afgerond zijn en de rust is teruggekeerd, zou ik me weer willen concentreren op mijn primaire verantwoordelijkheden.

Het verheugt me zeer u te kunnen meedelen dat dhr. Ben Hartmann, die reeds jarenlang redactielid is van Communio, zich bereid verklaard heeft om hoofdredacteur te worden van ons tijdschrift voor Nederland en Vlaanderen (de redactieraad heeft enige tijd geleden besloten dat we met één hoofdredacteur kunnen volstaan). Als geen ander is dhr. Hartmann geschikt voor de taak van hoofdredacteur. De toekomst van de Nederlandstalige uitgave van Communio is bij hem in goede handen.

Voor uw steun en betrokkenheid bij Communio in de afgelopen jaren wil ik u oprecht danken. We hebben mogen werken aan de verkondiging  van de Blijde Boodschap en aan de dialoog tussen geloof en cultuur door middel van ons tijdschrift. De redactie staat daarvoor ook in de toekomst graag tot uw dienst.

F. De Rycke

AuteurTitelPagina
RedactieEditoriaal329-331
I. VerhackEten als vieren en gemeenschap hebben bij A. Schmemann332-344
A. van Wieringen"Er was daar namelijk veel gras". Bijbelse aspecten van eten en maaltijd345-355
J. VijgenEen korte notitie over Thomas van Aquino en de zonde van de gulzigheid356-363
R. de la HayeDe datering van Jezus' kruisdood en Laatste Maaltijd364-389
L. PeetamCarolus Borromeus en de prediking - De preek in liturgische context390-408