Ter inleiding bij de laatste aflevering en ter afsluiting van jaargang 2010
Een drietal jaar geleden is de Nederlandstalige editie van het internationaal katholiek tijdschrift Communio uitgekomen met een dubbelnummer, dat thematische gewijd was aan de vraag: “Waarom en hoe geloven met de Kerk? [32(2007), 333-480]. Dat dit thema voortdurend in vraagvorm terugkeert is duidelijk bij alle nationale en internationale tumulten rond de katholieke Kerk in West Europa. Vandaar dat dit opnieuw aan de orde wordt gesteld als een thema voor alle veertien edities van ons tijdschrift. Besloten is dat de laatste aflevering van elke jaargang in de komende jaren aan de Kerk wordt gewijd. Dat betekent dat onder de titel “Credo Ecclesiam” dit als thema in de laatste, onderhavige aflevering van deze jaargang ook in de Nederlandstalige uitgave aan bod kom. De verdere planning is dat steeds in de komende jaargangen het thema van de Kerk wordt hernomen met telkens de behandeling van een van de “notae Ecclesiae”. Voor 2011 is dit “Ecclesia apostolica”, voor 2012 “Ecclesia una”, voor 2013 “Ecclesia sancta” en tenslotte in 2014 “Ecclesia catholica”.

In deze laatste aflevering over “credo Ecclesiam” wordt door Henk Witte nader ingegaan op de betekenis van in de Kerk te geloven. Wat ‘geloven in de Kerk’ inhoudt, gaat in de richting van een instemmend beamen van haar complexe realiteit van goddelijke en menselijke origine. Het houdt de Kerk theologisch gezien op haar plaats en bij haar opdracht. Als weg van God naar de mensen en als weg van de mensen naar God heeft zij haar eigen rol in Gods communicatie met de mensen en de menselijke zoektocht naar God. De vervulling van die opdracht metterdaad maakt werkelijk zichtbaar wat credo Ecclesiam inhoudt.

Na de inleiding op het thema gaat Ben Janssens aan de hand van de theologie van Hans Urs von Balthasar, de grote inspirator van het tijdschrift Communio vanaf het begin, met een theologische argumentatie in op de heilige Geest en de Kerk als Instituut. Daarbij treft hij precies het kernthema van deze aflevering. Hoezeer wordt niet gesproken, aangevoeld, beleefd de spanning tussen de Kerk en de Geest? Zijn concluderende mening is, dat beide aspecten altijd weer aan elkaar aangepast moeten worden. De discipline van het instituut moet door de Geest levendig gehouden worden of zelfs gecorrigeerd, en omgekeerd: de uiterlijke institutionele vorm moet zo vitaal zijn dat zij weer innerlijk van mens en wereld een nieuwe bezieling uit de Geest kan oproepen.

De spanning tussen kerkelijke leer en moreel leven is het onderwerp van de moraaltheoloog Lambert Hendriks. Hij gaat in op wat een doorleefd geloof inhoudt en komt tot de volgende samenvatting: “Dat er een spanning tussen het geloof met haar leer en voorschriften enerzijds, en het morele leven van de persoon anderzijds bestaat is niet onoverkomelijk. Het maakt, integendeel, de realiteit van het leven uit. Niet alleen is deze spanning door pastorale mildheid te overbruggen, maar vooral geeft God de sacramenten om de kloof tussen leer en leven steeds meer te verkleinen” De volgende bijdragen gaan in op verschillende structuren en vormen van kerk-zijn.

De pastoraal-theoloog Stefaan van Calster stuit op het alomtegenwoordige probleem van kerksluiting en van schaalvergroting. Gaat met het gebouw ook niet vaak de gemeenschap in het niets op? Daarom zijn aanbeveling: “Er zullen wellicht in de toekomst nog kerken moeten gesloten worden en daardoor ontstaat een schaalvergroting van het territorium. Vraag daarbij is: in welke mate kunnen de gelovigen zich binnen deze “cluster”nog als een gemeenschap voelen. Feitelijk zal men naast deze schaalvergroting ook een schaalverkleining moeten doorvoeren. Binnen de cluster van meerdere parochies die nu als een geheel wordt gepresenteerd, maar in feite geen eenheid is, zal men moeten werken aan het vormen van gemeenschappen op mensenmaat.” Enige gevolgen voor de parochie stelt hij aan de orde.

In dezelfde lijn van waar kerk te vinden in een menselijke maat behandelt Toke Elshof, docent catechetiek aan de FKT, de huiskerk als een uitdaging voor gezinnen en voor parochies. Haar bijdrage wil de reflectie op de betrokkenheid tussen gezin en kerkelijk leven verdiepen met behulp van de term huiskerk. Zij komt tot de conclusie, “dat de term huiskerk het huiselijke leven plaatst in een godsdienstig en kerkbetrokken perspectief. Het daagt gezinnen en parochies uit tot reflectie op hun eigen wijze van gelovig zijn en op een nieuwe vormgeving van hun wederzijdse betrokkenheid. Het daagt gezinnen en parochies er ook toe uit om vanuit hun eigen roeping deel te hebben aan de opdracht van heel de Kerk, om het Evangelie te verkondigen en te actualiseren”.

Tenslotte bepreekt de godsdienstsocioloog Eric Sengers de laatste publikatie ‘Heeft de Kerk zichzelf overleefd?’ van de godsdienstsocioloog Gerard Dekkers tot voor kort hoogleraar aan de Vrije Universiteit. Sengers erkent bij alle kritiek, dat Dekkers de vinger op de zere plek legt. Hoe moet het nu verder met de kerk? Wat moet de kerk doen? Hoe dient ze zich te organiseren? Sengers’ kritiek baseert zich op een verschil in levensbeschouwelijk uitgangspunt: Als katholiek kan Sengers de sterke scheiding tussen Woord en Daad, tussen Kerk en Wereld, tussen Genade en Goede Werken niet navolgen. “Graag had ik hem als sociologische vakbroeder op andere basis van kritiek gediend, maar ik moet toegeven dat mijn repliek in de kern rooms is en baseert op een radicaal verschil in levensbeschouwelijke visie op de materie. Misschien heb ik me ook wel laten provoceren: heeft de socioloog Dekkers misschien ten diepste een theologisch werk geschreven?” Hetgeen maar laat zien hoe het “credo Ecclesiam” de eigen kijk en waardering van de feiten levert.

Een jaarabonnement op Communio kost € 29,00. Studenten betalen € 17,50. Een los nummer kost € 6,00 exclusief verzendingskosten. Bestellen kan via Communio, Dendermondsesteenweg 306 B in 9070 Destelbergen of voor Nederland: Communio, Postbus 1321 NL in 5200 BJ ’s-Hertogenbosch, e-mail: info@communio.be / info@communio.nl of via de website: www.communio.be / www.communio.nl. 

Meer uit deze jaargang: